หางานหาดใหญ่ หาดใหญ่ ชัดทุกเรื่องเมืองหาดใหญ่ สงขลา อับเดตข่าวหาดใหญ่ Hatyaifocus สาวสวยหาดใหญ่ หนุ่มหล่อหาดใหญ่

"หมากขุม" หรือ "หมากหลุม" การละเล่นยามว่าง ซึ่งจะนิยมเล่นกันทั่วภาคใต้ โดยเฉพาะในจังหวัดสงขลา โดยการละเล่นนี้มีอิทธิพลสืบเนื่องมาจากการที่จังหวัดสงขลาเป็นศูนย์กลางการค้าขายทางทะเลที่สำคัญแห่งหนึ่งของภาคใต้ มีเรือเดินทะเลจากหลายประเทศเข้ามาและทำให้ได้รับอิทธิพลเข้ามาจนกลายเป็นการละเล่นประจำถิ่น

ลักษณะของหมากขุมจะมีลักษณะเป็นรางคล้ายเรือ ในรางมีหลุมขนาดเล็ก 2 แถวๆ ละ 7 หลุม โดยตรงส่วนปลายของทั้งสองฝั่งเป็นหลุมใหญ่ ซึ่งจะเรียกว่า "แม่เริน" หรือก็คือแม่เรือนหรือหัวเมืองนั่นเอง ส่วนหมากที่ใช้เดินนั้นในอดีตใช้เมล็ดของพืช เช่น เมล็ดสวาด, เมล็ดยางพารา, เมล็ดมะขาม, ลูกนู (ดินเหนียวปั้นเป็นลูกกลุมๆ เล็กๆ) แต่ในปัจจุบัน นิยมใช้ลูกแก้วที่มีสีสันเพิ่มความสวยงาม

ซึ่งวิธีเล่นมีดังนี้
1. ผู้เล่นทั้ง 2 ฝ่าย นั่งอยู่คนละฝั่งของรางโดยต้องหันหน้าเข้าหาราง นำหมากหยอดใส่ในหลุมของเมืองตัวเอง หลุมละ 7 เม็ด 7 หลุม
2. การเริ่มเล่นผู้อาจตกลงกันว่าจะให้ฝ่ายใดเป็นผู้เดินก่อน การเดินหมากจะเริ่มใช้หมากจากหลุมใดหลุมหนึ่งก็ได้ แต่ต้องเป็นหมากที่อยู่ใน “แดน” ของตัวเองแล้วเดินร่ายไปทางด้านซ้ายมือ เมื่อเดินผ่านหลุม “แม่เริน” ของตนก็เอาหมาก “ขึ้นเริน” ได้ 1 เม็ด ทุกครั้ง แล้วเดินเลยเข้าไปในแดนของฝ่ายตรงกันข้ามร่ายไปเรื่อยๆ เมื่อถึงหลุมสุดท้ายของฝ่ายตรงกันข้ามก็จะต่อมาที่หลุมแรกชองฝ่ายตน (ไม่ใส่หมากในหลุมแม่เรินของฝ่ายต่อสู้) เดินไปเช่นนี้เรื่อยๆ จนกว่าหมากที่ได้มาจากการหยิบครั้งแรกหมด โดยมีกติกาว่า
- ถ้าหมากเม็ดสุดท้ายตกตรงหลุมที่มีหมากอื่นเหลืออยู่ ให้หมากทั้งหมดในหลุมนั้นเดินต่อไปได้
- ถ้าหมากเม็ดสุดท้ายตกตรงหลุมที่ไม่มีหมากอื่นเหลืออยู่เลยถือว่าการเดิน “ตาย” ต้องหยุดเดินหันที และถ้าเป็นการเดินในรอบแรกที่เริ่มลงมือเดินพร้อมกันต้องปล่อยให้ฝ่ายตรงข้ามเดินต่อไปเพียงฝ่ายเดียวจนกว่าจะตาย จึงเปลี่ยนให้คนที่ตายก่อนเดินสลับกันไปเรื่อย ๆ
- เมื่อผู้เดินหมาก “ตาย” ถ้าตายในแดนของตัวเองและในหลุม ที่อยู่ในแดนของฝ่ายตรงกันข้ามของหลุมนั้นมีหมากอยู่ ผู้เดินตายก็จะได้ “กิน” หมากในหลุมนั้นทั้งหมด โดยนำไปใส่ในแม่เรินของฝ่ายตนในทันทีแล้วจึงเปลี่ยนให้ฝ่ายตรงกันข้ามเดินต่อไปจนหมดหมากเดิน
3. เมื่อการแข่งขันในรอบนั้นยุติลง แต่ละฝ่ายนำหมากในหลุม “แม่เริน” ของตนมาเรียงใส่หลุมในแดนของตนใหม่ ฝ่ายที่เสียหมากไปมากไม่อาจใส่หมากให้ครบหลุมได้ ขาดไปกี่หลุมถือว่า “เป็นหม้าย” ไปเท่านั้นหลุม ต้องยกเลิกไม่ใช้หลุมนั้นเล่นในรอบต่อไป จะต้องโดนตัดจากหลุมสุดท้ายเข้ามาเรื่อย ๆ เข่น ถ้าเหลือหมากเพียง 42-48 เม็ด จะเรียงได้เพียง 6 หลุม ต้องตัดหลุมที่ 7 ออก ฝ่ายใดมีหลุมที่กลายเป็นหม้ายไปหลายหลุมก็จะเสียเปรียบคู่ต่อสู้มากขึ้น เพราะโอกาสที่ตนจะ “กิน” หมากของอีกฝ่ายหนึ่งจะลดน้อยลง ทั้งทำให้การคิดคำนวณก็ทำได้โดยยาก และถ้าฝ่ายใดเป็นหม้ายหมดทุกหลุมลือว่าแพ้โดยสิ้นเชิง

อ้างอิงข้อมูลบทความ/รูป : ฐานข้อมูลท้องถิ่นภาคใต้ สำนักทรัพยากรการเรียนรู้คุณหญิงหลงฯ ม.อ./ ศูนย์การเรียนรู้ด้วยตนเอง คณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์/ ศูนย์มานุษยวิทยาสิรินธร