หางานหาดใหญ่ หาดใหญ่ ชัดทุกเรื่องเมืองหาดใหญ่ สงขลา อับเดตข่าวหาดใหญ่ Hatyaifocus สาวสวยหาดใหญ่ หนุ่มหล่อหาดใหญ่

เมืองสงขลาเรานั้น มีของดีมากมายทั้งประวัติศาตร์ สถานที่ ธรรมชาติที่งดงาม แหล่งความรู้ แหล่งอาหารการกินที่สมบูรณ์ สงขลายังเป็นแหล่งดินดีสำหรับทำอิฐ ทำกระเบื้อง และ หม้อ โอ่ง ชาม ราม ไห ฯลฯ กระเบื้องและอิฐสงขลามีเอกลักษณ์เฉพาะตัว เราจะคุยกันเรื่องนี้แบบละเอียดเป็นความรู้เชิงวัฒนธรรมของสงขลา

เรื่องราวเกี่ยวกับเมืองสงขลา นอกเหนือจากสถานที่ต่างๆแล้วสงขลายังมีของดีที่เป็นเอกลักษณ์ของสงขลามาตั้งแต่ในอดีตคือ กระเบิ้องดินเผาสงขลา ทำไมกระเบื้องสงขลาถึงมีคุณภาพดี ทนทาน อยู่คู่เมืองสงขลาและหลายๆสถานที่ในเมืองไทยมาอย่างยาวนานและสิ่งก่อสร้างนั้นๆยังคงความแข็งแกร่งและมีเอกลักษณ์ แม้ผ่านกาลเวลามากว่าร้อยห้าสิบปี เรามารู้จักกระเบื้อง หรือ อิฐ สงขลากัน

คำว่า กระเบื้อง หรือ เบื้อง ภาษาถิ่นสงขลา ที้จะคุยกันหมายถึง เฉพาะกระเบื้องสำหรับมุงหลังคา ส่วนกระเบื้องสำหรับปูพื้นและดินเผาที่ทำเป็นแท่งสำหรับก่อ ชาวสงขลาเรียกว่า อิฐ ทั้งสิ้น แต่คำว่ากระเบื้องดินเผาเมืองสงขลาในที่นี้ หมายเอาตามชื่อที่ปรากฎในเอกสารของทางการ สมัยตันกรุงรัตนโกสินทร์ ซึ่งคลุมถึงกระเบื้องสำหรับมุงหลังคาและกระเบื้องสำหรับปูพื้น ซึ่งภาษากลางเรียกว่า กระเบื้องหน้าวัว (ชาวสงขลาเรียก อิฐหน้าวัว)

ด้วยกระเบื้องดินเผาเมืองสงขลา เป็นหัตถกรรมพื้นเมืองสงขลามาตั้งแต่สร้างเมือง มีความหลากหลายในรูปแบบ ตามลักษณะการใช้งาน มีการทำเป็นอาชีพเลี้ยงปากท้องกันเป็นชุมชนในอดีต เบื้องสงขลา เป็นกระเบื้องทีมืชื่อเสียง คุณภาพดีอิฐลายมีเอกลักษณ์ในเนื้อ มาเป็นเวลานาน มีรูปแบบและคุณสมบัติเหมาะสมกับสภาพดินฟ้าอากาศของภาคใต้ มีความทนทานใช้งานได้หลายสิบปี (จนถึงทุกวันนี้ หลายร้อยปี ทีเดียว) รวมถึงมีเอกลักษณ์เป็นของตนเอง ลวดลายอันเกิดจากคุณภาพดินตะกอนที่ไหลมาทับถมที่ปากน้ำทะเลสาบ จึงถือได้ว่าเป็นสินค้าที่เป็นเอกลักษณ์ของชาวสงขลา

จุดเริ่มตันของการทำกระเบื้องดินเผาเมืองสงขลาจะเริ่มตันเมื่อใดและใครเป็นผู้ริเริ่มนั้น ไม่ได้มีหลักฐานยืนยันชัดเจน เป็นลายลักอักษร แต่จากปากคำของผู้เคยประกอบการและผู้ประกอบอาชีพที่ยังคงมีชีวิตอยู่เล่าว่า ผู้เริ่มต้นทำเบื้องดินสงขลาเป็นคนจีนอพยพมาจากเมืองจีน และมาตั้งรกรากที่สงขลาในยุคแรก มีฝีมือช่างมนการปัเนดินและเอาวัฒนธรรมการทำกระเบื้องหลังคาจีนมาประยุคก์ปรับรูปแบบหลากหลายตามการใช้งาน และได้สร้างครอบครัวกับคนไทยพื้นถิ่นสงขลา ขยายทำกิจการสืบทอดรุ่นต่อรุ่น เบื้องสงขลานิยมแพร่หลายและเป็นที่ต้องการทั้งจากคนท้องถิ่นและจากส่วนกลาง จนเป็นที่รู้จักกันอย่างแพร่หลายทั้งในพื้นที่ภาคใต้ ภูเก็ต กรุงเทพฯและยังส่งไปประเทศมาเลซีย ตามหลักฐานทางประวัติศาสตร์ที่พอจะสืบค้นได้ แสดงไว้ว่า มี ความเจริญแพร่หล่ายตั้งแต่ปลายรัชกาลที่ 3 ถึงสมัยรัชกาที่ 5 ดังปรากฎในใบบอกเมืองสงขลาและเอกสารอื่น ๆ ว่า กระเบื้องดินเผาเมืองสงขลามีการนำไปใช้ในกิจการที่สำคัญ ดังนี้
 

1 ) ในสมัยรัชกาลที่ 4 ปี พศ.2397 โปรดให้กณฑ์เมืองสงขลาทำกระเบื้องหน้าวัวปูพื้น 50,000 แผ่น ใช้ปูบริเวณรอบอุโบสถวัดสุทัศน์เทพวราราม และวัดเขมาภิรตาราม
2 ) ในสมัยรัชกาลที่ 4 ปี พศ. 2406 มีรายการส่งกระเบื้องดินเผาเมืองสงขลา 3 ครั้ง คือ ครั้งแรก เกณฑ์เมืองสงขลาทำกระเบื้องพื้นขนาดใหญ่ 2,000แผ่น และขนาดเล็กอีก 2,000 แผ่นครั้งที่ 2 เกณฑ์เมืองสงขลาทำกระเบื้องหน้าวัวปูพื้น 4 ชนิด ๆ ละ 2,000 แผ่น รวม 8,000 แผ่น นำไปปูพระราชวังจันเกษมที่อยุธยา ครั้งที่ 3 เจ้าพระยาสงขลาบุญสังข์มีใบบอกส่งกระเบื้องมุงหลังคาต้วผู้ตัวเมียอย่างละ 10,000แผ่น รวม 20,000 แผ่น
3 ) ในมัยรัชกาลที่ 5  เมืองลงขลามีใบบอกส่งกระเบื้องเกณฑ์ 5 ครั้ง จำนวนกระเบื้อง ทั้งหมด 68,000 แผ่น
4 ) ในการซ่อมแซมพระบรมธาตุชยา ในสมัยรัชกาลที่ ปี พ.ศ. 2453 มีการนำเอากระเบื้องดินเผา เมืองสงขลาไปใช้มุงหลังคาพระวิหารหลวง
5 ) ในวังเจ้านายและขุนนางในกรุงเทพหลายแห่งใช้กระเบื้องดินเผาจากเมืองสงขลาปูบริเวณรอบวัง

ชนิดและราคากระเบื้อง ปรากฎเป็นหลักฐานในใบบอกเมืองสงขลาปี พ.ศ. 2424 เรื่องการจัดส่งของต่างๆเข้าไปจัดนิทรรศการ เนื่องในวาระครบรอบร้อยปีของกรุงเทพมหานครในเมืองหลวง ข้อความตอนหนึ่งระบุว่า

อิฐก่อ 2 แผ่น ราคาพันละ 4 เหรียญ 5 ก้อน อิฐบ่อ 20 เผ่น ราคาพันละ 5 เหรียญ 5 ก้อน อิฐหน้าวัว 20 แผ่น ราคาพันละ 35 เหรียญ อิฐลักซุ้น 20 แผ่น ราคาพันละ 10 เหรียญ
อิฐฮั้นจี 20 แผ่น  ราคาพันละ 20 เหรียญ กระเบื้องอิว 2 แผ่น ราคาพันละ 3 เหรียญ 5 ก้อน กระเบื้องสูงห้อง 2 แผ่น ราคาพันละ 4 เหรียญ 5 ก้อน กระเบื้องเงี้ยฟัง 2 แผ่น ราคาพันละ 5 เหรียญ

-แหล่งผลิต เบื้องสงขลา-

สำหรับแหล่งผลิตกระเบื้องดินเผาเมืองสงขลาที่สำคัญ ได้แก่ บริเวณชายฝั่งทะเลสาบทางทิศตะวันตกของเมืองตั้งแต่บริเวณบ้านท่าอิฐ ท่าสะอ้าน ขึ้นไปจนถึงบริเวณบ้านท่านางหอม ตำบลน้ำน้อย บริเวณวัดโคกเปี้ยวตำบลกาะยอ อำเเมืองและบางโหนด ตำบลคูเต่า ในปี พ.ศ. 2527 พบว่ามีเตาเผากระเบื้องทั่วบริเวณดังกล่าวไม่น้อยกว่า 200 เตา มีเตาที่ยังอยู่ในสภาพที่ซ่อมแซมใช้งานได้ประมาณ 50 เตา นอกนั้นชำรุดเหลือแต่ซากเตาและร่องรอยเตา มีผู้ประกอบการอยู่ 3 ครอบครัว อยู่ในเขตบ้านท่านางหอม 2 ครอบครัว และบ้านบางโหนด 1 ครอบครัว หมู่บ้านที่เคยมีผู้ประกรบการทั้งหมู่บ้าน เช่น บ้านบางโหนด ซึ่งคนในหมู่บ้านส่วนใหญ่จะมีความรู้ความสามารถในการประกอบการกรรมวิธีการผลิตกระเบื้องดินเผาเมืองสงขลา ทั้งสิ้น

ขอบคุณภาพข้อมูล : Aey Sungsuwan