
หลายคนอาจจะรู้จักและไม่รู้จัก สำหรับสะพานคลองขวาง สะพานแห่งสุดท้ายก่อนถึงสถานีรถไฟสงขลา อยู่ที่ กม. 957+462 ความยาว 4.40 เมตร เป็นสะพานแบบคาน (beam bridge) อยู่ห่างจากสถานีสงขลาไปทางทิศใต้ราว 580 เมตรบ้านสร้างทับรางสองฝั่งของสะพานคลองขวางมานานนับสิบปีแล้ว ต่อไปต้องรื้อถอนตามโครงการรถไฟทางคู่สุราษฎร์ธานี-ชุมทางหาดใหญ่-สงขลา เนื่องจากบริเวณนี้เป็นที่ตั้งของอาคารสถานีสงขลาแห่งใหม่

เปรียบเทียบกับภาพถ่ายทางอากาศเก่าในปี 2478 ซึ่งเป็นภาพถ่ายโดย คุณพ่อของคุณพรเลิศ ละออสุวรรณ ถ่ายในคราวเครื่องบินปีกสองชั้นมาเยือนสงขลาครับ สะพานคลองขวางอยู่ทางด้านซ้ายของภาพซึ่งในอดีตลำคลองสายนี้จะเคยใช้เป็นเส้นทางคมนาคม มีเรือสัญจรบ้างหรือไม่ ยังไม่พบหลักฐานชัดเจน เท่าที่ผมเคยเห็นในภาพถ่ายเมืองสงขลาเก่าๆ นั้น คลองขวางก็เป็นเพียงคลองสายเล็กๆ ทำหน้าที่ระบายน้ำฝนและน้ำทิ้งจากบ้านเรือนราษฎรลงสู่ทะเลสาบสงขลา
คลองสำโรงนั้น ทะลุถึงกันระหว่างทะเลหลวงฝั่งอ่าวไทยกับทะเลสาบสงขลา แต่คลองขวางทะลุหากันไม่ได้ เป็นคลองตัน และไม่เชื่อมต่อกับใครจากปากคลองที่อยู่ริมทะเลสาบสงขลา ด้านใต้ของที่ทำการศุลกากร ใกล้ตลาดทรัพย์สิน ใจกลางเมือง คลองขวางลอดใต้ถนนนครใน ถนนไทรบุรี ถนนสงขลาบุรี ถนนรามวิถี อันเป็นถนนสายสำคัญของเมืองสงขลา แล้วผ่านเข้าไปในบริเวณสำนักงานป่าไม้ เลี้ยวลงใต้ผ่านถนนชัยมงคลและหลังวัดโรงวาส ลอดใต้ทางรถไฟเก่าไปสิ้นสุดใกล้กับวัดเพชรมงคลต้นทางของคลองขวางอยู่ที่ไหน ผมก็บอกไม่ได้ เข้าใจเอาเองว่าคงเป็นคลองที่รวบรวมน้ำทิ้งจากท่อระบายน้ำหลายๆ ท่อมารวมกันแถวนี้ ไว้มีโอกาสอยากตามไปดู ย้อนรอยดูว่าคลองขวางมาจากไหน

ก่อนหน้าที่จะมีสะพานติณสูลานนท์ เมื่อยี่สิบปีที่ผ่านมานั้น ปากคลองขวางข้างศุลกากรนั้นเป็นท่าเรือหางยาวโดยสารไปเกาะยอและไปหมู่บ้านต่างๆ ฝั่งเขาแดง เดี๋ยวนี้เรือไปเกาะยอไม่มีแล้ว ไปทางรถยนต์สะดวกกว่า แต่เรือข้ามไปหมู่บ้านฝั่งวัดสุวรรณคีรีน่าจะยังให้บริการอยู่ เนื่องจากเพียงข้ามฝั่งตรงนี้ระยะทางเพียงกิโลเดียวก็ถึงแล้ว ใกล้กว่าไปข้ามแพขนานยนต์ คลองขวางผ่านกาลเวลามาเนิ่นนาน ในอดีตเคยทะลุไปถึงฝั่งอ่าวไทยอย่างคลองสำโรงหรือไม่นั้น ไม่มีใครยืนยัน ถ้าเคยทะลุจริงคงโดนสันทรายชายหาดกลบทับไปตั้งแต่เมื่อครั้งยังไร้ผู้คนอาศัยอยู่ที่นี่แต่ทุกวันนี้คลองขวางตื้นเขิน น้ำมีสภาพเน่าเสีย จนเป็นภาพที่คุ้นชินตาของชาวสงขลามาหลายสิบปีแล้ว แม้ทางเทศบาลจะได้ทำผนังคอนกรีตกันดินตลิ่งพังสองฝั่งคลองตลอดแนว แต่ปัญหาน้ำเสียยังไม่ได้รับการแก้ไขจนทุกวันนี้

ร้อยปีเศษที่ผ่านมา สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ขณะทรงดำรงตำแหน่งเสนาบดีกระทรวงโยธาธิการและคมนาคม เสด็จไปตรวจราชการแหลมมลายู ร.ศ. 121 (พ.ศ. 2445) เพื่อจะได้ทรงทราบถึงการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ด้านการไปรษณีย์โทรเลข นอกจากนี้ท่านยังได้ทรงเปิดสะพานข้ามคลองขวางอีกด้วย ดังปรากฏในพระนิพนธ์ความว่า

พฤหัส 12 มิ.ย. 121 เวลาบ่าย 5.25 จากบันทึกของนายพุทธพร ส่องศรี เคยได้บันทึกไว้ว่า ออกจากบ้านเดินไปตามถนนข้างบ้าน เลี้ยวขวามือเข้าถนนกลางเมืองหยุดพักที่โรงเขาปลูกไว้รับที่เชิงสะพานใหม่ พระยาชลปลัดเทศาอ่านรายงานการสร้างสะพานแล้วเสร็จยังไม่ได้เปิดตามธรรมเนียม เชิญเปิดแลขอให้ชื่อสะพานกลางเมือง จึงได้ตัดผ้าขวาง แลเปิดถุงป้ายข้างสะพานแล้วดูสะพาน เชิงก่อด้วยหินตัวทำด้วยไม้ยาวสัก 4 วา ข้ามคลองคูขวาง ทำเรียบร้อยดี เว้นแต่ขาสะพานกับฐานไม่กินกัน ได้แนะให้เขาทำหินโคกแล้วเดินข้ามสะพานไปตามถนนถึงวัดเลียบ

ถนนกลางเมืองนี้หมายถึงถนนไทรบุรี ส่วนสะพานกลางเมืองนี้ เนื่องจากทำด้วยไม้ คงผุพังไปตามกาลเวลา แทนที่ด้วยสะพานคอนกรีตสมัยใหม่ เหลือไว้เพียงเรื่องราวในบันทึกประวัติศาสตร์เท่านั้น ที่สำคัญ ท่าเรือคลองขวาง ท่าเรือแห่งเดียวของเมืองสงขลาที่ยังคงมีจิตวิญญาณ มีการใช้งานจริงต่อเนื่องตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน ผู้คนยังคงใช้บริการเรือหางยาวสัญจรไปมา ระหว่างฝั่งเมืองสงขลากับท่าเรือแหลมสน และเลยไปถึงหมู่บ้านหัวเขา ฝั่งอำเภอสิงหนคร รวมทั้งใช้ขนสินค้าไปมาอย่างคึกคักโดยเฉพาะช่วงเช้าและช่วงเย็นของวัน

ขอบคุณภาพข้อมูล : บ้านในนคร บูติกโฮเต็ล สงขลา ,นายพุทธพร ส่องศรี , สถานีรถไฟสงขลา
HATYAI RISE UP : ประกายแสงส่องสว่างกลางหาดใหญ่ มากกว่าการฟื้นฟูคือการ “โอบกอดหัวใจ” และประกอบขึ้นมาใหม่ โดยลูกไม้ใต้ต้นศรีตรัง
5 มีนาคม 2569 | 338"โพงพาง" จากเครื่องมือทำมาหากินสู่สิ่งของผิดกฎหมาย
1 มีนาคม 2569 | 501ม่วงเบาสงขลา พืชเศรษฐกิจขึ้นชื่อของโหม๋เรา
1 มีนาคม 2569 | 1,286“วัน ตู ส้ม” เป่ายิงฉุบของเด็กสงขลา
1 มีนาคม 2569 | 534"หมากขุม" การละเล่นยามว่างที่ถูกลืม
15 กุมภาพันธ์ 2569 | 1,256หอนาฬิกาเมืองหาดใหญ่ สัญลักษณ์ของเมืองหาดใหญ่ที่มีมาอย่างยาวนาน
15 กุมภาพันธ์ 2569 | 1,450เรื่องเล่าหอ 11 กับตำนานช่างทาสีที่ยังวนเวียนอยู่ในหอพัก
15 กุมภาพันธ์ 2569 | 1,430ตำนานคลองนายสาม–บ้านแม่เตย เรื่องเล่าจากชุมชนท่าข้าม อ.หาดใหญ่
25 มกราคม 2569 | 2,167